Thursday, 6 August 2026

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਰੱਖਦਾ ਜ਼ਹੀਨ ਆਦਮੀ, ਅਕਲ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, 
ਬੋਧ ਲਈ ਹੈ ਲਾਜ਼ਮੀ, ਇਲਮ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ।

ਰੂਹ ਅਜ਼ਲ ਤੋਂ ਲੋਚਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਧਿਆਨ,
ਦੇਹ ਫ਼ਿਰਾਕ ਵਿਚ ਸੜੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ। 

ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਇਕ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਹੈ ਘਰ ਮੇਰਾ,
ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਇਕ ਉਮੀਦ, ਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਡਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ।

ਤੇਰਾ ਕਮਾਲ ਤੇ ਤੇਰਾ ਜਾਹੋ ਜਲਾਲ ਵੇਖ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ। 

ਜਿਹੜੀ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਵੇਖ ਸਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕ,
ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਨਿਗਾਹ ਦੀ ਵੀ, ਲੋੜ ਹੈ ਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ।

ਹੁਸਨ ਦੇ ਜਲਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਵੀ ਵੇਖ,
ਵੇਖ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਯਾਰ ਦੇ ਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ। 

ਹੋਵੇ ਨਾ ਦਿਲ 'ਚ ਪੀੜ ਤਾਂ ਸ਼ਿਅਰ ਨਾ ਕਹਿ ਤੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ,
ਤੈਥੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ ਮੰਗਦੀ, ਦਰਦ ਹੁਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ।

Wednesday, 5 August 2026

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕੋਈ ਜੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਚਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਹਰ ਇਕ ਆਸ਼ਿਕ ਤੇਰੇ ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਰੁਲ ਕੇ ਖ਼ਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 


ਸਮਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਵਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਗੁਰਸਿੱਖ ਹੀ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਪਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


ਨਹੀਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਝੂਠੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ,

ਕਿ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬੜਾ ਬੇਬਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 


ਤੁਹਾਡੇ ਤਰਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਅੱਖ ਕਿਉਂ ਭਿੱਜੇ?

ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਾਰੂਥਲ ਕਦੇ ਨਮਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?


ਤੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਸਹਿ ਲਏ ਹੱਸ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਐ ਪੰਜਾਬ?

ਤੇਰੇ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜੱਗ ਦਾ ਦਿਲ ਗ਼ਮਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Sunday, 31 May 2026

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਵੇਖਣੇ ਜੱਗ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਔਖੇ,
ਰੋਕਣੇ ਅੱਥਰੂ ਖਾਰੇ ਔਖੇ।

ਬੰਦਿਆ! ਪਾਏ ਜੋ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ,
ਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਉਹ ਖਿਲਾਰੇ ਔਖੇ।

ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਆਦਮ ਤੋਂ ਤੰਗ,
ਇਹਦੇ ਤੋਂ ਚੰਨ ਸਿਤਾਰੇ ਔਖੇ।

ਜੋ ਕਦੇ ਕਰਦੇ ਸੀ ਔਖਾ ਮੈਨੂੰ,
ਅੱਜ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿਚਾਰੇ ਔਖੇ।

ਤੇਰੇ ਨਖ਼ਰੇ ਬੜੇ ਭਾਰੇ ਸੀ ਯਾਰ,
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਔਖੇ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਕੇ ਨਾ ਹੱਸਿਆ ਕਰ,
ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਦਰਦ ਦੇ ਮਾਰੇ ਔਖੇ।

ਬੰਦ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਧੰਦੇ ਹੋ ਗਏ,
ਜਰਨੇ ਇਹਦੇ ਸੀ ਖ਼ਸਾਰੇ ਔਖੇ।

ਜਦੋਂ ਹਮਰਾਹ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਨਾ ਸੀ,
ਅਸੀਂ ਉਹ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਔਖੇ।

ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪਵੇ ਦਰਿਆਵਾ!
ਹੋਣ ਜੇ ਤੈਥੋਂ ਕਿਨਾਰੇ ਔਖੇ!

ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ 'ਨਾ' ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ,
ਲਾਉਣੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਾਰੇ ਔਖੇ।

ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੋੜੇ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,
ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਲੱਭਣੇ ਸਹਾਰੇ ਔਖੇ।

ਜਿੰਦ ਦੇ ਵਿੰਗ-ਵਲਾਂ ਨੇ 'ਸਿਮਰਨ',
ਕੀਤੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਸਾਰੇ ਔਖੇ।

Thursday, 9 April 2026

ਆਪਨੜੇ ਗਿਰੀਵਾਨ ਮਹਿ

ਤੈਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਇਹ ਜਹਾਂ ਫ਼ਾਨੀ ਕਰੇ,
ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਨਾਦਾਨੀ ਕਰੇ,
ਭੁੱਲ ਕੇ ਗੁਰਮਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨਮਾਨੀ ਕਰੇ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ਼ੀ ਨਾ ਦਿਲਬਰ ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ।

ਨਾ ਕਦੇ ਹਉਮੈਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜਦਾ,
ਨਾ ਕਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਫੁਰਨੇ ਮੋੜਦਾ,
ਨਾ ਕਦੇ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਰੱਬ ਵਿਚ ਜੋੜਦਾ,
ਮਨ ਕਦੇ ਨਾ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ।

ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਦੇ,
ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸ਼ਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਦੇ,
ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਦੇ,
ਹਰ ਘੜੀ ਦਮ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ।

ਹੁਕਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਕਰਦਾ ਤਰਕ ਹੈ,
ਅਕਲ ਦੀ ਮਸਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗ਼ਰਕ ਹੈ,
ਆਲਿਮਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ,
ਨਾਮ ਆਸ਼ਿਕ ਦਾ ਹੀ ਆਖ਼ਰ ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ।

ਬੇ-ਮੁਖਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਤੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ,
ਹਿਰਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ 'ਚੋਂ ਤੂੰ ਕੱਢਦਾ ਨਹੀਂ,
ਮੋਹ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੱਢਦਾ ਨਹੀਂ,
ਕਤਰਾ ਇੱਦਾਂ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ।

ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਨਾ ਸ਼ੀਤਲ ਹੋਂਵਦੇ,
ਕਾਮ ਦੇ ਚਾਅ ਵਾਂਗ ਦਲਦਲ ਹੋਂਵਦੇ,
ਬੋਲ ਵੀ ਰੁੱਖੇ! ਨਾ ਕੋਮਲ ਹੋਂਵਦੇ,
ਕੂੜ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੇਰੇ ਘਰ ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ। 

ਵੇਖ ਹਰਸਿਮਰਨ ਤੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ,
ਤੂਲ ਨਾ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ, ਦੁੱਖ, ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ,
ਲਿਖ ਰਹੇ ਨੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਰ ਪਾਪ ਨੂੰ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਵਾਸ 'ਸੋ ਦਰੁ' ਹੋਂਵਦਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਰ ਸਾਗਰ ਹੋਂਵਦਾ।

Thursday, 23 October 2025

ਪੰਥ ਖ਼ਾਲਸਾ

ਪਾਟਾ ਤੇ ਮੈਲਾ ਸੀ ਝੱਗਾ, ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਬਰੂ ਦਾ,
ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੋਈ ਸਿਲਾ, ਬੇ-ਜ਼ਾਰ ਜੁਸਤੁਜੂ ਦਾ,
ਚਹੁੰ ਪਾਸੀਂ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਖ਼ੌਫ਼ ਤਕੜੇ ਅਦੂ ਦਾ,
ਬਾਜ਼ੀ ਪਲਟ ਗਈ ਜਦ ਮਿਲਿਆ ਥਾਪੜਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ।

ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰਤੇ ਦਾ ਘੋਲੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਤਾਸੇ,
ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ, ਆਸ ਨਾਲ ਬੇ-ਆਸੇ,
ਪਿਤਾ ਜਦੋਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤ ਦੱਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ,
ਕੌਣ ਉਹਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ? ਕੌਣ ਉਸ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦਾ?

ਮੁੱਢੋਂ ਪੰਥ ਖ਼ਾਲਸਾ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਆਇਆ,
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਾਬੁਲ ਤੱਕ ਛਾਇਆ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਜਾਇਆ,
ਰਣ ਤੱਤੇ 'ਚ ਹਰ ਇਕ ਵਾਰ ਦਾ, ਦਿੱਤਾ ਜਵਾਬ ਪੂਰਾ,
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਕ ਇਕ ਕਰਨੀ ਦਾ, ਕੀਤਾ ਹਿਸਾਬ ਪੂਰਾ।

ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਮਰ ਸੇਵਾ 'ਚ ਲਾਵੇ,
ਕੂੜ-ਕਪਟ ਦੀ ਬਸਤੀ ਉੱਤੇ, ਡਾਢਾ ਕਹਿਰ ਕਮਾਵੇ,
ਕਦੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸ਼ਾਹਾਂ ਤੋਂ ਨ, ਭੀਖ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗੇ,
ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਲ ਕੋਲੋਂ, ਜ਼ਾਲਮ ਸੂਲੀ ਟੰਗੇ।

ਵੱਜਣ ਜਦੋਂ ਨਗਾਰੇ ਇਹਦੇ, ਕੰਬਣ ਜਾਬਰ ਲੱਖਾਂ,
ਜਲਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ, ਰੜਕਣ ਲੱਗਣ ਅੱਖਾਂ,
ਆਖਣ ਭਾਵੇਂ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਹਾਕਿਮ, ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਨੂੰ ਦੰਗਾ,
ਪਰ ਦਾਨਾ-ਬੀਨਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ, ਜਾਣੇ ਮੰਦਾ-ਚੰਗਾ।

ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੈਰੀ, ਘੜਣ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲੱਖਾਂ,
ਦਾਗ਼ ਲਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸੇ 'ਤੇ, ਕਰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲੱਖਾਂ,
ਪਰ ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ ਸਤਿਗੁਰ ਦਾ, ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਰਹੇਗਾ,
ਮਿਟਾ ਕੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬਹੇਗਾ। 

Friday, 4 July 2025

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕੀ ਕਰ ਗਈ ਹੈ ਭੈੜੀ ਸਿਆਸਤ! ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?
ਕੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕੌਮ ਦੀ ਹਾਲਤ! ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਬੇ-ਜ਼ੌਕ ਸਜਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਬਾਦਤ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?
ਕੁਝ ਸਰਦ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਬਰੂ,
ਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ! ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਜਿਹੜੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਫ਼ਸਾਨੇ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣੇ,
ਪੁੱਛਦੇ ਪਏ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਹਕੀਕਤ! ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਜਦ ਭੀੜ ਨੇ ਗ਼ਰੀਬੜੇ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲਾਈ ਅੱਗ, 
ਹੋਈ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕੋਈ ਹੈਰਤ? ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਜੀਹਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਗ਼ੈਰ ਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਸੀ ਲੰਘਦਾ,
ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਮੇਰੀ ਰਫ਼ਾਕਤ! ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਦਰ 'ਤੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ,
ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕੋਈ ਮੁਹਲਤ? ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਸ਼ੇਖ ਇਹ ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਸਲਾਹ, ਪਰ,
ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਤਾਅਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਹੁਣ ਖ਼ੁਸ਼-ਮਿਜ਼ਾਜ ਯਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ,
ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਕਦੇ ਸ਼ਿਰਕਤ? ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਵਹਿਸ਼ੀ ਗ਼ਜ਼ਾਲ ਵਾਂਗ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਦਸ਼ਤ ਵਿੱਚ,
ਘੁੰਮਦੀ ਪਈ ਹੈ ਗ਼ੈਰ ਦੀ ਸੂਰਤ! ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ?

ਰੱਬਾ! ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਜਬ ਵਲਵਲੇ ਮਿਲੇ,
ਇਹ ਹੈ ਕੋਈ ਅਜ਼ਾਬ ਕਿ ਬਰਕਤ? ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ!

Monday, 14 April 2025

ਵਾਇਜ਼ ਨੇ ਸਭ ਗਿਆਨ ਆਪਣਾ,
ਬਹਿਸਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ, ਆਪ ਖਪਾਇਆ।
ਜੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਉਹ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ,
ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਉਹ ਗਾਇਆ, ਚਿੱਤ ਨ ਵਸਾਇਆ।
ਅਕਲਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੌੜਾ ਕੇ,
ਕਿਸੇ ਭੇਤ ਨਾ ਪਾਇਆ, ਵਕਤ ਗਵਾਇਆ।
ਉਹੀ ਸੁਰਖ਼ਰੂ ਹੋਇਆ ਜੀਹਨੇ,
ਸੱਚਾ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਇਆ, ਦਿਲ ਰੁਸ਼ਨਾਇਆ। 

Friday, 7 February 2025

ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਵੈ

(ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ)

ਓਹੀ ਸਮਾਂ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਾਨੇ,
ਪੂਰਬ ਦਾ ਦਿਲ ਲੁਭਾਵਣ, ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ਸਾਨੇ।

ਓਹੀ ਫ਼ਸਾਨੇ ਜਿਹੜੇ, ਮਹਿਕੂਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ,
ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਂ ਨੇ ਪਾਸੇ ਧਰੇ ਭੁਲਾ ਕੇ।

ਖੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵਿਚ ਦੁਚਿੱਤੀ,
ਬਦਲੇ ਦੇ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਦਿੱਤੀ।

ਸੀ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਰੰਗਲੇ ਫ਼ਸਾਨੇ,
ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਚ ਜ਼ਮਾਨੇ।

ਫਿਰ ਘੱਲੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਮਕਬੂਜ਼ਾ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵੱਲ,
ਦੁਹਰਾਈ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਗੱਲ।

ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਦੋ-ਚਾਰ ਕੰਮ ਅਨੋਖੇ,
ਪਰ ਸਮਝੇ ਨਾ ਇਆਣੇ, ਸਭ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸੀ ਧੋਖੇ।

ਜਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ ਲਹੂ 'ਚ ਰੰਗੀ,
ਕਿਉਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਲੱਭੇ ਕੋਈ ਸਲੀਬ ਟੰਗੀ?

ਜਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੀਸੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਖਾਂ ਹੀਰੇ,
ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਸੋਨੇ ਖ਼ਾਤਰ ਦਸਤਾਰ ਲੀਰੋ ਲੀਰੇ?

ਪਰ ਜ਼ਹਿਨ 'ਤੇ ਸੀ ਛਾਇਆ ਗ਼ਫ਼ਲਤ ਦਾ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ,
ਤੂੰ ਜਾਣ ਹੀ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ ਤੇਰਾ!

ਜੰਨਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਦੋਜ਼ਖ਼ ਦੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਅੰਦਰ,
ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ!

ਕੀ ਹੈ ਅਸਲ 'ਚ ਦੋਜ਼ਖ਼? - ਜੂਨਾਂ 'ਚ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ
ਜੰਨਤ ਹੈ ਦਰ ਹਕੀਕਤ, ਗੋਵਿੰਦ ਵਿਚ ਸਮਾਣਾ।

ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਐਸਾ ਨਸ਼ਾ ਜਨੂਨੀ,
ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ- "ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਜੂਨੀ!"

ਜਦ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਏ,
ਸੁੱਖ ਮੰਗਣੇ ਲਈ ਫਿਰ ਤੂੰ ਦੂਰ ਕਾਹਤੋਂ ਜਾਏ?

ਪੱਲਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਹਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਿਲਣੀ,
ਬੇ-ਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ, ਜੰਨਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਿਲਣੀ। 

ਸ਼ੋਭਾ ਕਿਸੇ ਮਸੀਹੇ ਦੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਨਾ,
ਮਿਥਿਹਾਸ ਉਹਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਤਿਹਾਸ ਖ਼ੁਦ ਦਾ ਭੁੱਲ ਨਾ।

Friday, 10 May 2024

ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪੈਂਡਾ

ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ,
ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਦਾ ਮੋਹ ਮਾਰਣਾ ਪੈਂਦਾ,
ਧਨ ਦੀ ਛਾਂ, ਮਨ ਦੀ ਸੇਜ, ਤਨ ਦਾ ਚੋਲਾ,
ਸਭ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਵਾਰਣਾ ਪੈਂਦਾ,
ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਤਨਾਂ ਦਾ,
ਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਮੁੱਲ ਤਾਰਣਾ ਪੈਂਦਾ,
ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ,
ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਹਾਰਣਾ ਪੈਂਦਾ। 

Saturday, 23 March 2024

ਸਿਫ਼ਤ

ਵੱਗਦਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੁਆਲੇ 
ਭਰ ਭਰ ਵਰਤਾਏ ਜਿਨ੍ਹੇ, ਨਾਮ ਦੇ ਪਿਆਲੇ
ਨ੍ਹੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਅੰਦਰ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਵਿਖਾਲੇ
ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਪਾਲੇ
ਜਦ ਸਾਡਾ ਚੋਜੀ ਗੁਰੂ ਦਾਮਾਨ ਉਛਾਲੇ
ਫ਼ਜ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਖਿੰਡ ਜਾਵਣ ਜਵਾਹਰ ਨਿਰਾਲੇ!

Tuesday, 28 November 2023

ਜਵਾਨੀ

ਇਹ ਅੱਥਰੀ ਜਵਾਨੀ ਇਹ ਬਾਗ਼ੀ ਜਵਾਨੀ,
ਇਹ ਨਾਜ਼ਾਂ ਭਰੀ ਮਾਣਮੱਤੀ ਜਵਾਨੀ,
ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੁਥਾਜੀ ਨਾ ਮੰਨੇ,
ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਰੱਤੀ ਜਵਾਨੀ,
ਕਿਸੇ ਇਕ ਮੁਕਾਮ ਉੱਤੇ ਟਿੱਕ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿੰਦੀ,
ਸਦਾ ਚਾਲ ਅੰਦਰ ਹੈ ਰਹਿੰਦੀ ਜਵਾਨੀ,
ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਆਜਜ਼ੀ ਨਾ ਕਬੂਲੇ,
ਕੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ, ਕੀ ਢਹਿੰਦੀ ਜਵਾਨੀ!
ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਆਜ਼ਮਾਵੇ,
ਪਰਖਦੀ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਜੇਰਾ ਜਵਾਨੀ,
ਭੁਲਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਆਰਜ਼ੂ ਦੀ ਗਲੀ ਨੂੰ,
ਕਿ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਫੇਰਾ ਜਵਾਨੀ। 

ਅਸੂਲਾਂ ਤੋਂ ਆਕੀ ਰਹੇ ਜੇ ਜਵਾਨੀ,
ਬਣੇ ਆਪ ਆਪਣੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਣ,
ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਗ਼ਾਫ਼ਲ ਰਹੇ ਜੋ ਜਵਾਨੀ,
ਉਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ,
ਕਈ ਦੌਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ,
ਲੁਟਾਏ ਗਏ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ,
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਧਾਂਤ, ਆਚਰਣ ਤੇ ਸਲੀਕੇ,
ਭੁਲਾਏ ਗਏ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ। 
ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਸੁਖਾਲਾ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਰਸਤਾ,
ਪਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੈ ਜੰਗਲ ਦਾ ਘੇਰਾ,
ਨਜ਼ਰ ਜਿਸ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਭਟਕੇ,
ਉਦ੍ਹੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰਾ। 

ਰਹੇ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਜੇ ਬੱਝੀ ਜਵਾਨੀ,
ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਬੇ-ਦਾਗ਼ ਤੇ ਪਾਕ ਦਾਮਨ,
ਉਹ ਨਿਰਭੈ ਜਵਾਨੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਜਵਾਨੀ,
ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਓਣ ਦਾ ਫ਼ਨ,
ਉਹ ਪੁਰ-ਕਾਰ ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਹੈ ਜਵਾਨੀ,
ਜੋ ਚੱਲਦੀ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ,
ਉਹ ਬੇ-ਬਾਕ, ਪੁਰ-ਜੋਸ਼, ਕਿਰਤੀ ਜਵਾਨੀ,
ਯਕੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਉੱਤੇ,
ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਉਦੋਂ ਫਲ ਲਿਆਵੇ,
ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਆਪ ਸਿੰਜੇ ਤੇ ਪਾਲੇ,
ਮਿਲੇ ਪੌਣ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪਾਣੀ,
ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪੱਤੇ ਨਿਰਾਲੇ,
ਇਹ ਬੂਟਾ ਦਵੇ ਆਸਰਾ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ,
ਜੋ ਲੁੱਕਦੇ ਨੇ ਡਰ ਕੇ, ਉਕਾਬਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ,
ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ,
ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਅਜ਼ਾਬਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ। 

Monday, 6 November 2023

ਅਸਲ ਅਜ਼ਾਦੀ

ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹੈ ਨਾਅਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ,
ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਰਲੇ-ਟਾਂਵੇਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ,
ਇਸ ਭੇਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੀ ਅਕਲ ਖ਼ਾਕਸਾਰਾਂ ਦੀ,
ਜੀਹਨੂੰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਕੈਦ ਹੈ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ,
ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਵਗਣ ਨੂੰ, ਜੱਗ ਅਜ਼ਾਦੀ ਜਾਣੇ,
ਅਤੇ ਇਸ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਮਾਣੇ,
ਭਵ-ਸਾਗਰ 'ਚ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਪੁਰ-ਜੋਸ਼ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ,
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ,
ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜੀਹਨੇ, ਅਸਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੀ ਹੈ,
ਉਹਦੀ ਕਸ਼ਤੀ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਦੀ ਹੈ,
ਜਗ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ - ਇਹ ਅਸਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ,
ਪੰਜ ਐਬਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੱਟਣਾ - ਇਹ ਅਸਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ,
ਸਾਧਸੰਗ ਵਿਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿਰਦੇ, ਲੁੱਟਣ ਨਾਮ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ,
ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦੇ, ਲੱਗਣ ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ,
ਉਹ ਅਜ਼ਾਦ ਜੀਹਨਾਂ ਨੇ ਭੰਨੀ, ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ,
ਓਹਨਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸ਼ਾਹੀ, ਦੋਹਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ,
ਉਹ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਈਂ ਦਾ ਮੰਨਦੇ, ਸਭ ਜ਼ਿਕਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ,
ਰਹਿੰਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਹਾਨ ਵਿਚ, ਸਭ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ,
ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਾਲੇ, ਤੇ ਮੱਥੇ ਨੂਰਾਨੀ,
ਰਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਤਾਬਿੰਦਗੀ ਦਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਆਪ ਜ਼ੁਬਾਨੀ-
"ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਸ਼ਿਕਸਤ ਖਾਧੀ, ਹਾਰ ਬੇ-ਅਰਾਮੀ ਨੇ,
ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੇ।"

Saturday, 8 July 2023

ਜਦ ਝੂਠ ਦੇ ਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਹੌਲ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਪੈਣ
ਲੱਗੀ ਰਹੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਕ ਬੇ-ਸਬਰੀ ਦਿਨ ਰੈਣ
ਜਦ ਦਿਲ ਦੇ ਬਨੇਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਵੇ ਹਰ ਆਸ
ਮਾਇਆ-ਜਾਲ 'ਚ ਆਤਮਾ ਰੋਂਦੀ ਰਹੇ ਨਿਰਾਸ
ਜਦ ਚੰਚਲ ਮਨ ਹੋ ਜਵੇ ਭਟਕਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ
ਜਦ ਰੜਕੇ ਦੀਦਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਗ਼ੁਬਾਰ
ਜਦ ਵਿਛੋੜਾ ਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਲਾਵੇ ਡਾਢੇ ਰੋਗ
ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਜਾਣ ਜਗ ਦੇ ਰੰਗ, ਤਮਾਸ਼ੇ, ਭੋਗ
ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਈਏ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਟੇਕ
ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਿਜਰ ਦੀ ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਸੇਕ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਠੰਢਾ ਕਰੇ ਕਲਜੁੱਗ ਦਾ ਜੁਨੂਨ
ਬਾਣੀ ਮੱਚਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ਸੁਕੂਨ
ਅੱਥਰੇ ਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਅਡੋਲ
ਇਸ ਸਾਗਰ 'ਚੋਂ ਖ਼ਲਕ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਰਤਨ ਅਮੋਲ
ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਹਰਸਿਮਰਨ ਸੁਰਤ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਜੋੜ
ਲੈ ਕੇ ਗੁਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ।

Saturday, 29 April 2023

ਕਲਜੁਗੀ ਸਿੱਖ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਜੁਗ ਦਾ ਝੱਖੜ ਝੁੱਲਿਆ,
ਸ਼ਹਿਰ ਬੇ-ਬਾਕੀ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਏ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਖਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ ਡੋਲਿਆ,
ਨਿੱਕੇ ਛੱਪੜ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋ ਗਏ। 

ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ, ਆਜਜ਼ੀ ਤੇ ਸਾਦਗੀ-
ਬਣ ਗਏ ਨੇ ਭਾਰ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ,
ਦੌਲਤ ਆਈ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਖੋ ਗਈ,
ਖੇਡ ਹੈ ਸੰਸਾਰ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ। 

ਜਗ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਮਗਰ ਹਾਂ ਪੈ ਗਏ,
ਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਲਗਾਮ,
ਡੋਲ੍ਹ ਕੇ ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਹਕੀਕੀ ਦੇ ਸੁਬੂ,
ਭਰ ਕੇ ਵਰਤਾਏ ਅਸੀਂ ਐਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਮ। 

ਪਿਆਰ ਉੱਤੇ ਤਰਕ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਏ,
ਥਾਂ ਸਿਆਣਪ ਨੇ ਯਕੀਂ ਦੀ ਲੈ ਲਈ,
ਬੇ-ਦਿਲੀ ਤੇ ਸੰਸਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ,
ਅਕਲ ਹਾਵੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਰਧਾ ਮੁੱਕ ਗਈ।

ਖ਼ੌਫ਼ ਰੁਸਵਾਈ ਦਾ ਭੋਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ,
ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਅਣਮੁੱਲਾ ਗਹਿਣਾ ਲੁੱਟ ਗਿਆ,
ਬਾਣੀ ਭੁੱਲੀ ਤੇ ਰਹਿਤ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਈ,
ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।

ਦਿਲ ਦੇ ਕੋਈ ਭੁੱਲੇ-ਵਿਸਰੇ ਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ,
ਸਿਦਕ ਦੇ ਬੇ-ਮਿਸਲ ਜਜ਼ਬੇ ਸੋ ਗਏ,
ਮੁੱਖੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰੰਗ ਨਿਆਰੇ ਉੱਡ ਗਏ,
ਧਰਮ ਭੁੱਲ ਕੇ ਤੌਰ 'ਲਿਬਰਲ' ਹੋ ਗਏ। 

ਸੋਹਣਿਆਂ ਰੱਬਾ ਅਸਾਂ 'ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ,
ਤਾਂ ਜੋ ਹਉਮੈਂ ਦੇ ਇਹ ਬੰਧਨ ਤੋੜੀਏ,
ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭੈੜੀ ਖੇਡ ਨੂੰ,
ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਵੱਲ ਮੋੜੀਏ। 

Friday, 16 December 2022

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ

ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਲਾਇਆ ਜੀਹਨੇ,
ਵਹਿਣ ਕਲਜੁੱਗ ਦੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਮੋੜੇ, 
ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਉਹਦੇ ਸੰਸੇ ਸਾਰੇ,
ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਜੋੜੇ,
ਖ਼ਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਣ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ,
ਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵਣ ਅਕਲਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ,
ਜੀਹਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੱਥ ਦਿੱਤਾ,
ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪ ਉਹਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜੇ।

ਪ੍ਰੇਮ, ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ,
ਗੁਰ-ਸਾਗਰ 'ਚੋਂ ਹਰ ਦਮ ਉੱਠਦੀਆਂ ਨੇ,
ਜੋ ਹਓਮੈਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ,
ਸਭ ਹਵੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਨੇ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅੰਦਰ, 
ਦਸਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ਸਮਾਇਆ ਏ,
ਇਹਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਮੁਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਨੇ,
ਟਿਕਾਣਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਪਾਇਆ ਏ,
ਜੀਹਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹਦੇ ਅੱਗੇ, 
ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਦਾ ਭੇਟਾ ਚੜਾਇਆ ਏ,
ਫਿਰ ਉਹਨੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਸੀਸ ਆਪਣਾ,
ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਮੂਹਰੇ ਨਾ ਝੁਕਾਇਆ ਏ।

ਇਹਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਜੀਹਨੂੰ ਮੋਹ ਜਾਗੇ, 
ਉਹਨੂੰ ਮੋਂਹਦਾ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਨਾਹੀਂ,
ਜਿਹੜਾ ਇਹਦੇ ਦੁਆਰੇ ਪਰਵਾਣ ਹੋਵੇ, 
ਉਹਨੂੰ ਦੂਜਾ ਦਰ ਦਰਕਾਰ ਨਾਹੀਂ। 

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ,
ਰੌਸ਼ਨ ਇਕ ਲੁੱਕਿਆ ਜਹਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਏਸ ਕਾਮਿਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਤਿ-ਬਚਨਾਂ ਨੇ,
ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਹਿਲ ਵੀਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਖਦੇੜ ਕੇ ਬਾਤਲ ਦਿਆਂ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਨੂੰ,
ਉੱਚਾ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਜੀਹਨੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਅਬਦ ਤੀਕਰ,
ਇਹਨੇ ਉਸ ਸੱਚ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਹਨੇ ਝੋਲੀ ਕੰਗਾਲ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੀ,
ਹੀਰਿਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਨੀ ਹੈ,
ਇਹਨੇ ਕਲਜੁਗ ਦੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ,
ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਨੀ ਹੈ। 

Friday, 7 October 2022

ਉਹ ਕੌਮ

ਉਹ ਕੌਮ ਜੋ ਸੁਰਖ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰ ਜਾਣਦੀ ਹੋਵੇ,
ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਨਾ ਸਾਰ ਜਾਣਦੀ ਹੋਵੇ,
ਜੀਹਦੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਕੋਈ ਨ ਹੋਵੇ,
ਜਿਹੜੀ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਕਦੀ ਸੋਈ ਨ ਹੋਵੇ,
ਜੀਹਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ,
ਅਪਣੀ ਬੋਲੀ 'ਚ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ,
ਜੋ ਕੌਮ ਨਾ ਸੱਚੇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੋਵੇ,
ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ,
ਜਿਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਭੋਰਾ ਪਿਆਰ ਨ ਹੋਵੇ,
ਜੀਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਨ ਹੋਵੇ,
ਜੀਹਦਾ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਧਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ,
ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਹੱਥੀਂ ਪਲ ਪਲ ਮਰਦਾ ਹੋਵੇ,
ਜਿਹੜੀ ਕੌਮ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਮੰਨਦੀ ਹੋਵੇ,
ਜੋ ਭੁਲੇਖੇ 'ਚ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਮ ਮੰਨਦੀ ਹੋਵੇ,
ਜੀਹਦੇ ਮਰਦਾਂ 'ਚ ਬਲ, ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਦਨਾਈ ਨ ਹੋਵੇ,
ਉੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸਾਈ ਨ ਹੋਵੇ, 
ਜੀਹਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 'ਚ ਅਦਬ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮ-ਓ-ਹਯਾ ਨ ਹੋਵੇ,
ਸੰਕੋਚ, ਸਬਰ, ਇਖ਼ਲਾਕ, ਵਫ਼ਾ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਨ ਹੋਵੇ,
ਜੋ ਜਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਤ ਨਹੀਂ, ਭਾਰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਵੇ,
ਗਲ਼ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਤੌਕ ਨੂੰ ਹਾਰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਵੇ,
ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਕੌਮ ਦਾ ਸੂਰਜ ਹੁਣ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ,
ਉਹਦਾ ਬੜਾ ਬੁਲੰਦ ਮਰਤਬਾ ਵੀ ਪਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ,
ਜੱਗ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਹਸਤੀ ਹੈ ਇਕ ਮੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗੂ,
ਦੀਨ-ਦੁਨੀਆ ਦੋਵੇਂ ਲੁਟਾਈ ਬੈਠੇ ਫਕੀਰ ਵਾਂਗੂ,
ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਖ਼ਾਕ 'ਚ ਰੁਲ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ,
ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ।

Sunday, 25 September 2022

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਾਲਿਕ,
ਜ਼ੱਰੇ-ਜ਼ੱਰੇ 'ਚ ਜਲਵਾ ਵਿਖਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਦਿਲ 'ਚ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਯਕੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ,
ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਤੇ ਸੰਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਫੇਰ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਦੇਵ ਕਰੇ,
ਇਉਂ ਰੁਤਬਾ ਜੀਵ ਦਾ ਵਧਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਜਿਹੜਾ ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ਨਾ ਉੱਤਰੇ ਤੇ ਨਾ ਉੱਡੇ,
ਐਸਾ ਪੱਕਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ। 

ਖੇੜੇ 'ਤੇ ਵਿਸਮਾਦ 'ਚ ਹੋਵੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ,
ਜਦੋਂ ਅਨਹਦ ਵਾਜੇ ਵਜਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਉੱਠਣ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਅਨੰਦ ਦੀਆਂ,
ਜਦ ਵੀ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਨਾਮ-ਧੰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਉਧਾਰ ਲਈ,
ਸਤਿਨਾਮ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਲੁਟਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਸਗਲ ਕਾਇਨਾਤ 'ਤੇ ਛਾ ਜਾਂਵਦਾ ਹੈ ਸਰੂਰ,
ਜਦ ਗੁਣ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇ ਗਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ। 

ਹਉਮੈਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਨ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਕੇ,
ਠੰਢ ਸੁਲਗਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਪਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਚੰਚਲ, ਅੱਥਰੇ ਅਤੇ ਬੇ-ਚੈਨ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ,
ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਲਿਆਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਸੰਗੀਨ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਤੇ ਘੋਰ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ,
ਜਾਚ ਸੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਖਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,
ਤੜਫਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ,
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਪਾਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ। 

Tuesday, 28 June 2022

ਪੰਜਾਬ

ਓਏ ਧਰਤੀਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀਏ, ਜਾਵਾਂ ਤੈਥੋਂ ਵਾਰੇ,
ਤੇਰੇ ਮੂਹਰੇ ਫਿੱਕੇ ਪੈਂਦੇ ਜੰਨਤਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ,
ਤੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਲ ਰੀਝ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਨੇ ਸਿਤਾਰੇ,
ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਚਰਚੇ ਤੇਰੇ ਵਾਰੇ,
ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਨ ਸਲਾਮ ਜਦ ਵੀ ਤਜ਼ਕਰੇ ਹੋਣ ਤੇਰੇ,
ਤੇਰੀ ਦੀਦ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਾਵਣ ਫੇਰੇ।

ਠਾਰਦੀ ਹੈ ਕਾਲਜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢੀ 'ਵਾ ਤੇਰੀ,
ਰਸ ਘੋਲਦੀ ਹੈ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਮਹਿਕਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਤੇਰੀ,
ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਲਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਦਿਲ-ਨਸ਼ੀਂ ਅਦਾ ਤੇਰੀ,
ਕਿ ਹੈ ਪਾਣੀ ਮੁਹਤਬਰ ਤੇਰਾ, ਰੇਤ ਬਾ-ਵਫ਼ਾ ਤੇਰੀ,
ਤੇਰੇ ਹਰ ਜ਼ੱਰੇ 'ਚ ਤਲਿੱਸਮ, ਕਣ-ਕਣ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਦੂ,
ਤਾਂਹੀ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਵਲਵਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਬੇ-ਕਾਬੂ। 

ਤੇਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਜੁੱਗ ਬਦਲਦੇ ਡਿੱਠੇ,
ਅਰਸ਼ਾਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੇ ਚੱਕਰ ਚਲਦੇ ਡਿੱਠੇ!
ਹੜੱਪਾ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੂਟੇ ਫਲਦੇ ਡਿੱਠੇ,
ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਅਕਲਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਪਲਦੇ ਡਿੱਠੇ,
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਰਚੇ ਵੇਦ ਇੱਥੇ ਹੀ,
ਪਰਗਟ ਹੋਏ ਨੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਲੁਕੇ ਭੇਦ ਇੱਥੇ ਹੀ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਪਰਗਟੇ ਤੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ,
ਸੀ ਨੂਰ ਕਰਤੇ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਜਬੀਨ ਉੱਤੇ,
ਤੇ ਸਜਿਆ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵੀ ਇਸ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ,
ਰੱਖੀ ਟੇਕ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹਕਮ ਯਕੀਨ ਉੱਤੇ,
ਤੇਰੀ ਹਰ ਪੈੜ 'ਤੇ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸਦੇ ਸਾਨੂੰ,
ਥਾਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਸ ਮਕਾਨ ਦਿਸਦੇ ਸਾਨੂੰ।

ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤ ਚਾਰੇ ਸੀ ਜਦ ਨਿਸਾਰ ਹੋਏ,
ਤੇਰੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਸੀ ਸੋਗਵਾਰ ਹੋਏ,
ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਾਕਿਮ ਸੀ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਹੋਏ,
ਅਖ਼ੀਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅੱਗੇ ਲਾਚਾਰ ਹੋਏ,
ਤੇਰੇ ਜਾਏ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੱਕਾ ਸਹਿੰਦੇ ਨਾਹੀਂ,
ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੋਧੇ ਬਹਿੰਦੇ ਨਾਹੀਂ। 

ਜਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ,
ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੱਟ ਕੇ ਜੱਗ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਈ,
ਜਦ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਆਪਣੀ ਨਲਵੇ ਨੇ ਲਹਿਰਾਈ,
ਉਹਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਚ ਮਚਾਈ,
ਇਸ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਡੁੱਲਿਆ ਲਹੂ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ,
ਰੌਸ਼ਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਲ ਸਦਕਾਂ ਚਿਰਾਗ਼ ਉੱਮੀਦਾਂ ਦਾ।

ਪੈਦਾ ਤੇਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਬਲਵਾਨ ਹੋਏ,
ਮਹਾਂਬਲੀ, ਜੰਗ-ਜੂ, ਜਰਨੈਲ, ਜੋਧੇ ਮਹਾਨ ਹੋਏ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਲਕਾਰਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੰਗ ਸੁਲਤਾਨ ਹੋਏ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੇ-ਜਾਨ ਹੋਏ,
ਜਦ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ੁਲਮੋ ਸਿਤਮ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਛਾਈ,
ਤੇਰੀ ਪਾਕ ਮਿੱਟੀ ਚੋਂ ਮਹਿਕ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦੀ ਆਈ।

ਸਿੰਜੀ ਤੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨੇ,
ਤੇਰੀ ਹਵਾ 'ਚ ਇਲਾਹੀ ਬੋਲ ਗੂੰਜਦੇ ਚਾਰ-ਸੂ ਨੇ,
ਪਾਕ-ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜੇ ਦਰਿਆ ਜੁ ਤੇਰੀ ਆਬਰੂ ਨੇ,
ਮਿੱਠੀ-ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਰਸ ਭਿੰਨੀ, ਕਰੇਂਦੇ ਗੁਫ਼ਤੁਗੂ ਨੇ,
ਉਹ ਹੋਰ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ,
ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਿਕ ਭਲਾ ਹਿਜਰ ਦੀ ਤਾਬ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਨੇ?

ਤੇਰੇ ਦੋਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗਾ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ 'ਤੇ ਭੈੜੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿੱਦਾਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਕਿਸੇ ਓਪਰੀ ਥਾਂ ਚੈਨ ਨਾਲ ਕਿੱਦਾਂ ਬਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਤੇਰੇ ਲੇਖੇ ਜਿੰਦ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹੈ ਜ਼ਿੱਦ ਫੜੀ ਹੋਈ,
ਕਿ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਲ ਹੈ ਸਾਡੀ ਤਕਦੀਰ ਜੁੜੀ ਹੋਈ। 

ਹੈ ਦੁਆ ਮੇਰੀ ਕਿ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਦ ਰੱਖੇ
ਦੁੱਖਾਂ ਦਰਦਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਰੱਖੇ,
ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੱਸਦਾ-ਵੱਸਦਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦ ਰੱਖੇ,
ਤੇਰੀ ਹਰੇਕ ਨਸਲ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਯਾਦ ਰੱਖੇ,
ਖ਼ਾਲਿਕ ਤੇਰੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਅਣਖ ਸਲਾਮਤ ਰੱਖੇ,
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੀਨ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਧਰਮ ਇਬਾਦਤ ਰੱਖੇ। 

Friday, 26 November 2021

ਬਾਰਾਂਮਾਹ

ਚੇਤ ਚੜ੍ਹੇ ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਵਾਰੀ, ਮੋਏ ਫੁੱਲ ਖਿਲਦੇ ਨਾਹੀ,
ਮੁੱਲ ਬਹਾਰ ਦਾ ਉਹ ਕੀ ਪਾਵਣ, ਜੋ ਖੁੱਲੇ ਦਿਲ ਦੇ ਨਾਹੀ,
ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨ ਹੋਵਣ ਚੰਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਫੱਟ ਸਿਲਦੇ ਨਾਹੀ,
ਰੁਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਦਰ ਦਰ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਗੁਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਨਾਹੀ।

ਵੈਸਾਖ ਵਿਚ ਵਿਛੜੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ, ਸਬਰ ਕਿੱਥੋਂ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਏ,
ਹੌਲ ਪਵੇ ਜਦ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ, ਖ਼ਿਆਲ ਆਣ ਸਤਾਉਂਦਾ ਏ,
ਮਨ ਦਾ ਦਰਦ ਮੁੱਕੇ ਜਦ ਗੁਰੂ, ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਵਖਾਉਂਦਾ ਏ,
ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਹਰਬਾਨ ਅਸਾਡਾ, ਮੋਇਆਂ 'ਚ ਜਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਏ।

ਜੇਠ ਜੁੜੇ ਜਦ ਸੁਰਤ ਰੱਬ ਵੱਲ, ਬਦਲੇ ਮਿਜ਼ਾਜ 'ਵਾਵਾਂ ਦਾ,
ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਿਸਾਬ ਸਾਰਾ, ਭੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ,
ਪ੍ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਬੇ-ਲੌਸ ਤਾਂਹੀ, ਹੋਵੇ ਅਸਰ ਦੁਆਵਾਂ ਦਾ,
ਗੁਰਮੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਪਦਾ ਥਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ।

ਹਾੜ ਹਾਕਿਮ ਸੱਚਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ, ਤਾਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਨਿਤਾਣੇ ਨੂੰ,
ਡੋਬ ਦਿੰਦਾ ਡਾਢੇ ਨੂੰ ਅਤੇ, ਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਨਿਮਾਣੇ ਨੂੰ,
ਭੋਲਾ ਭਾਲਾ ਆਸ਼ਿਕ ਪਾਵੇ, ਮਾਤ ਵੱਡੇ ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ,
ਉਹੀ ਸੁਖੀ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਮੰਨੇ, ਰੱਬਾ ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ।

ਸਾਵਣ ਸੁੱਕੇ ਸਿਹਰਾ ਉੱਤੇ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਨੇ,
ਪਪੀਹੇ ਬੋਲਣ, ਮੋਰ ਕੂਕਣ, ਰੁੱਖ ਮਸਤੀ 'ਚ ਆਏ ਨੇ,
ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਤਲਿਸਮੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨੇ, ਸਬਜ਼ ਬਾਗ਼ ਮਹਿਕਾਏ ਨੇ,
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਦਿਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਹੂਣੇ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਤਿਹਾਏ ਨੇ।

ਭਾਦੋਂ ਭਟਕਣ, ਭਰਮ, ਭੁਲੇਖੇ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੇ,
ਜੱਗ, ਹੋਮ, ਜੋਗ, ਪੂਜਾ, ਵਰਤ, ਸਭ ਗੁਰੂ ਨੇ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੇ,
ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਸੁੱਤੇ ਭਾਗ ਜਗਾ ਦਿੱਤੇ,
ਅਰਸ਼ੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਕੇ ਅਸੀਂ, ਗੁਰਚਰਨਾਂ 'ਚ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ । 

ਅੱਸੂ ਆਸ ਅਸੀਂ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਮਾਲਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਤੋਂ,
ਬਚਾਈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ,
ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀਂ, ਇਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ,
ਕੱਲ੍ਹਿਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੀਲੇ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ।

ਕੱਤਕ ਕੂੜ ਕਮਾਂਵਦੇ ਲੋਕ, ਕਰਾਉਂਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ ਨੇ,
ਦੋਖੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਹਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਹਿਮ ਪਾਲੇ ਨੇ,
ਵਿਸਾਰਦੇ ਜੋ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਉਹ, ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ,
ਜੀਵਨ ਉਹੀ ਸਫ਼ਲ ਕਰਦੇ ਜੋ, ਛਕਦੇ ਨਾਮ ਪਿਆਲੇ ਨੇ।

ਮੱਘਰ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਰੇ ਸਾਰੇ, ਅਖੀਰ 'ਚ ਖ਼ਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,
ਜੁਗ ਜੁਗ ਮੌਜਾਂ ਮਾਨਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਤ ਗ਼ਮਨਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,
ਉਹ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਵੱਧ ਚਲਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,
ਪਰ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ, ਸੰਤ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।

ਪੋਹ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਮੁਦਾਵਾ ਬੇ-ਕਰਾਰੀ ਦਾ,
ਇੱਕੋ ਦਿਲਬਰ ਹੈ ਸਾਡਾ ਜੋ, ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਸਾਰੀ ਦਾ,
ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੈ ਜਲਵਾ ਜ਼ਾਹਿਰ, ਉਹਦੀ ਸੂਰਤ ਪਿਆਰੀ ਦੀ,
ਜਨਮ ਉਦੋਂ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ, ਨਾਮ ਉਹਦਾ ਚਿਤਾਰੀਦਾ। 

ਮਾਘ ਮੇਰੇ ਮਸਲੇ ਨਬੇੜੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨੇ,
ਰੰਜ-ਓ-ਗ਼ਮ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਇਆ, ਬੇ-ਰੰਗ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਨੇ,
ਹਿਰਦੇ-ਘਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਨੂਰ-ਏ-ਸੁਬਹਾਨੀ ਨੇ,
ਤਦ ਦਿਲ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਵੀਰਾਨੀ ਨੇ।

ਫੱਗਣ ਫਲ ਮਿਲੇ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਦਾ, ਲੋੜ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, 
ਵੇਖ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ, ਸਰਦ ਰਾਤ ਜਬਰਾਂ ਦੀ ਹੈ,
ਹਾਲਤ ਮਾੜੀ ਬੇ-ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ, ਚੰਗੀ ਬਾ-ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਹੈ,
ਰੂਹ ਦੇ ਬਾਗ਼ 'ਤੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ, ਬਰਕਤ ਜਿਓਂ ਅਬਰਾਂ ਦੀ ਹੈ।

Thursday, 27 May 2021

ਨਵਾਂ ਦੌਰ

ਚਾਲ ਬਦਲੀ ਸਮੇਂ ਨੇ, ਪੇਸ਼ ਹੈ ਇਕ ਦੌਰ ਨਵਾਂ
'ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਆਏ, ਨਵੇਂ ਝਗੜੇ ਖੜ੍ਹੇ
ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਨਵੇਂ ਮੰਜ਼ਰ 'ਤੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵੀ ਨਵੇਂ
'ਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਖ਼੍ਵਾਬ ਬੜੇ
ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਵੀਂ, ਮਜ਼ਹਬ ਨਵੇਂ 'ਤੇ ਪੱਖ ਨਵੇਂ
'ਇਨਕਲਾਬੀ' ਨਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਲੈ ਕੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ
ਨਵੀਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਨੁਮਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਹੈ
ਅੱਖਾਂ ਪਰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬੁੱਤ ਘੜੇ!
ਭੁਲਾ ਕੇ ਇਲਮ, ਸਿਆਣਪ 'ਤੇ ਹੁਨਰ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ
ਪੱਛਮੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹੇ
ਇਸ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਨੇ ਬੇ-ਸ਼ੱਕ ਬੜੇ ਸੁੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ
ਜਿੰਦੜੀ ਸੌਖੀ ਬਣਾ ਕੇ ਭਰੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੜੇ
ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਇਸ ਰੰਗ 'ਚ ਰੰਗੀ ਪਿਆਰੇ
ਹਰ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਚੰਗੀ ਪਿਆਰੇ !

ਇਹ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਕੋਈ ਦੌਰ ਨਹੀਂ, ਝੱਖੜ ਹੈ
ਪੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰੁੱਖ
ਸਾਂਝ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨਾ ਜਿਦ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਨਾਲ
ਬਾਂਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੌਰ 'ਚ ਉਸ ਕੌਮ ਦੀ ਕੁੱਖ
ਲੋਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਈਚਾਰਾ
ਭਰਮਾ ਲੈਂਦੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਸੁੱਖ
ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰ, ਅਦਬ, ਸ਼ਰਮ, ਹਯਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ
ਸੁੱਚੇ ਇਖ਼ਲਾਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਖਾ ਗਈ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭੁੱਖ
ਪਰ ਇਹ ਕਲਜੁਗ ਦੀ ਅਗਨ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਉਹਨੂੰ
ਜੀਹਨੂੰ ਹੋਵੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ 'ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਭੁੱਖ
ਗੁਰੂ ਦਾ ਲਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਨਾਲ਼
ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨੂੰ ਚਲਾਵੇ ਗੁਰਮੁੱਖ
ਖ਼ੁਦ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਹੌਸਲਾ ਮੰਗੀ ਪਿਆਰੇ
ਸਿਰ ਤਲੀ ਧਰਦਿਆਂ ਨਾ ਤੂੰ ਕਦੇ ਸੰਗੀ ਪਿਆਰੇ

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਰੱਖਦਾ ਜ਼ਹੀਨ ਆਦਮੀ, ਅਕਲ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ,  ਬੋਧ ਲਈ ਹੈ ਲਾਜ਼ਮੀ, ਇਲਮ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ। ਰੂਹ ਅਜ਼ਲ ਤੋਂ ਲੋਚਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਧਿਆਨ, ਦੇਹ ਫ਼ਿਰਾਕ ਵਿਚ ਸੜ...